Czy wspólnik spółki cywilnej może samodzielnie dochodzić wierzytelności wchodzącej w skład majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej?

Warszawa - 29 marca 2011

Tytułowe zagadnienie pojawiło się na tle następującego stanu faktycznego. W dniu 5 maja 2009 roku w C. przemieszczająca się ładowarka, będąca współwłasnością Andrzeja O. i Marcina O. - wspólników spółki cywilnej „BIOS”, uszkodziła wózek widłowy stanowiący współwłasność Marka G. i Andrzeja O. – wspólników spółki cywilnej „GROS”. Wspólnicy spółki cywilnej „BIOS” mieli ubezpieczoną odpowiedzialność cywilną, natomiast poszkodowani wspólnicy spółki cywilnej „GROS” byli stroną dobrowolnej umowy ubezpieczenia mienia (m. in. wózka widłowego) od zdarzeń losowych. W obu umowach ubezpieczycielem było Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych, które odmówiło wypłaty odszkodowania ponieważ wspólnik obu spółek Andrzej O. nie był osobą trzecią w zdarzeniu ubezpieczeniowym, gdyż wystąpił jednocześnie w roli sprawcy i poszkodowanego.


Wspólnik spółki GROS Marek G. wniósł o zasądzenie Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych TUW w W. odszkodowania ubezpieczeniowego w wysokości 53 200 zł. Sąd pierwszej instancji wyrokiem z dnia 3 września 2010 r. oddalił powództwo uznając, że po stronie poszkodowanych wspólników spółki cywilnej „GROS” zachodzi współuczestnictwo materialne konieczne (art. 72 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.c.), wynikające z przynależności uszkodzonego wózka widłowego do współwłasności łącznej, przez co powód Marek G. nie ma legitymacji czynnej do samodzielnego dochodzenia roszczenia ubezpieczeniowego. Sąd pierwszej instancji uznał także, że dochodzone roszczenie nie jest również uzasadnione z uwagi na treść art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych wyłączającego odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń w przypadku tzw. szkody własnej.


Sąd drugiej instancji rozpoznający apelację Marka G. przedstawił do rozpoznania Sądowi Najwyższemu pytanie prawne: Czy wspólnik spółki cywilnej może samodzielnie dochodzić wierzytelności wchodzącej w skład majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej?
W uchwale z dnia 19 lutego 2011r. (Sygn. akt III CZP 130/10) Sąd Najwyższy uznał, że: Wspólnik spółki cywilnej nie jest legitymowany do dochodzenia wierzytelności wchodzącej w skład majątku wspólnego wspólników tej spółki. Uzasadniając swoje orzeczenie Sąd Najwyższy uznał za trafny pogląd o istnieniu współuczestnictwa materialnego koniecznego (art. 72 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.c.) po stronie czynnej wspólników istniejącej spółki cywilnej w procesie o zasądzenie wierzytelności należącej do ich majątku wspólnego. W ocenie Sądu Najwyższego o takim charakterze współuczestnictwa świadczy wspólność praw i obowiązków wynikających ze współwłasności łącznej. Współwłasność łączna wymaga występowania w sprawie wszystkich uprawnionych podmiotów. Wspólność łączna oznacza niepodzielność majątku oraz brak określenia wysokości udziałów przysługujących poszczególnym wspólnikom. Każdy ze wspólników jest współwłaścicielem majątku jako całości oraz każdej rzeczy i prawa wchodzących w jego skład. Przed rozwiązaniem spółki nie da się więc uzasadnić samodzielnej legitymacji wspólnika do żądania na własną rzecz wierzytelności objętej taką wspólnością. Byłoby to w istocie roszczenie ukierunkowane na powiększenie majątku odrębnego wspólnika. Sąd Najwyższy wskazał że samodzielną legitymację do dochodzenia na własną rzecz przypadającej wspólnikowi części wierzytelności wspólnik spółki cywilnej uzyskuje dopiero po rozwiązaniu spółki.

opracował:
Wojciech Madeja
Kierownik Departamentu Szkoleń i Publikacji