Najważniejsze zmiany w VAT od dnia 1 stycznia 2011 roku

Warszawa - 25 stycznia 2011

Od 1 stycznia 2011 r. nastąpił szereg istotnych zmian w podatku od towarów i usług. Zmiany wprowadzone zostały przepisami następujących ustaw:

  • ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2009 r. Nr 215, poz. 1666),
  • ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2009 r. Nr 195, poz. 1504),
  • ustawy z dnia 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2010 r. Nr 226, poz. 1476),
  • ustawy z dnia 26 listopada 2010 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją ustawy budżetowej (Dz. U. z 2010 r. Nr 238, poz. 1578),
  • ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o transporcie drogowym (Dz. U. z 2010 r. Nr 247, poz. 1652),
  • ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 257, poz. 1726).
  • Ponadto szereg zmian zostało wprowadzonych poprzez zmianę (lub ogłoszenie nowych) rozporządzeń Ministra Finansów.

 

1. Rezygnacja z identyfikowania towarów i usług za pomocą klasyfikacji statystycznych

Nowela do ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 z późn. zm.) – dalej ustawa o VAT, zawiera zasadę odejścia od identyfikowania towarów i usług za pomocą klasyfikacji statystycznych, szczególnie przy identyfikacji usług zwolnionych, oraz dostosowanie rozwiązań krajowych do przepisów dyrektywy Rady 2006/112/WE. Klasyfikacje statystyczne przy identyfikacji towarów i określaniu zakresu świadczonych usług będą stosowane tylko wtedy, kiedy przepisy o podatku od towarów i usług powołują symbole statystyczne. (art. 5a ustawy o VAT).
Celem zmian jest, przede wszystkim, uwzględnienie w przepisach ustawy o podatku od towarów i usług, oraz w załącznikach do tej ustawy, nomenklatury oraz symboli statystycznych Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług z 2008 r. (do końca 2010 r. obowiązywała Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług wprowadzona rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 marca 1997 r. - Dz. U. Nr 42, poz. 264, z późn. zm. - PKWiU 1997).


2. Dostosowanie zakresu usług zwolnionych od VAT do regulacji unijnych

Wprowadzone ustawą z dnia 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 226, poz. 1476) zmiany mają na celu dostosowanie zakresu usług zwolnionych od podatku od towarów i usług do regulacji wynikających z wymogów Dyrektywy 2006/112/WE.
Uchylony został załącznik nr 4 do ustawy o VAT określający usługi zwolnione poprzez odwołania do symboli obowiązujących w statystyce i przeniesiono uregulowania dotyczące tej tematyki do treści ustawy (w art. 43 ust. 1 dodano pkt 17-41). Przy określaniu zakresu zwolnień, które dotychczas były ujęte w załączniku nr 4, odstąpiono od ich identyfikacji przy pomocy klasyfikacji statystycznych, określając ich zakres z wykorzystaniem treści zapisów prawa unijnego i krajowego oraz orzecznictwa sądów.
Podstawowa praktyczna konsekwencja tych zmian jest taka, że przedsiębiorcy w celu ustalenia prawa do zwolnienia w sytuacjach wątpliwych nie mają już możliwości złożenia wniosku o opinię statystyczną do Ośrodka Standardów Klasyfikacyjnych Urzędu Statystycznego w Łodzi.
Zatem podatnicy, którzy wykonywali czynności zwolnione z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT i załącznika nr 4 do tej ustawy, będą musieli ponownie przeanalizować, czy od 2011 roku nie utracą prawa do zwolnienia z opodatkowania.

 

3. Zmiana stawek VAT

Od początku 2011 r. obowiązują stawki VAT w wysokości 23 %, 8 % i 5 %. Stawka 0 % nadal będzie stosowana co do zasady do obrotu międzynarodowego.
Stawki VAT podwyższone 1 pkt procentowy (z 22 % na 23 % i z 7 % na 8 %) wprowadzone są na okres tymczasowy (na 3 lata, tj. do 31 grudnia 2013 r.). W związku z powyższym stosowne regulacje są zawarte w dodanych przepisach przejściowych, tj. art. 146a-146e ustawy o VAT.

Stawka dla budownictwa mieszkaniowego
Od dnia 1 stycznia 2011 r. stawka VAT obniżona do wysokości 8 % będzie miała zastosowanie wyłącznie w przypadku obiektów budowlanych lub ich części zaliczonych do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym na podstawie art. 41 ust. 12 - 12c ustawy o VAT.
Obniżoną stawką podatku VAT w wysokości 8 % objęte będą również niektóre roboty konserwacyjne wykonywane w sektorze mieszkaniowym (na podstawie § 7 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 2010 r. (Dz.U. z 2010 r. nr 246 poz. 1649).
Wykonywanie robót konserwacyjnych nadal będzie zatem objęte obniżoną stawką, przy czym zakres przedmiotowy tych robót będzie dotyczył obiektów budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym. Przez roboty konserwacyjne należy rozumieć roboty mające na celu utrzymanie sprawności technicznej elementów budynku inne niż remont.

Odzież dla niemowląt i obuwie dziecięce
Od 01 stycznia 2011 r. stawka VAT na odzież, dodatki odzieżowe dla niemowląt oraz obuwie dziecięce wynosi 23%.
Trzeba podkreślić, że zmiana ta została uwzględniona w nowelizacji ustawy o VAT (z dnia 26 listopada 2010 r.), która weszła w życie z dniem 1 lutego 2011 r. Tak więc do czasu zmiany przepisów w tym zakresie, przy sprzedaży tych towarów, podatnicy nie mają obowiązku stosować podstawowej stawki VAT. Zatem od 1 do 31 stycznia 2011 r. stawka VAT na omawiane produkty wynosiła 8%, natomiast od 1 lutego 2011 r. stawka VAT wynosić ma 23%.


4. Samochody i paliwo – zakres prawa do odliczenia

Od 01 stycznia 2011 r. weszły w życie nowe przepisy, które na okres dwóch lat ograniczają prawo do odliczenia podatku naliczonego od nabycia samochodów osobowych i innych pojazdów samochodowych. Regulacje te nie są zawarte w samych przepisach ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, lecz w przepisach ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o transporcie drogowym (Dz. U. z 2010 r. Nr 247, poz. 1652).
Nie będzie zatem można odliczać całego podatku od nabycia, importu, WNT samochodów osobowych i innych pojazdów samochodowych o dopuszczalnej ładowności powyżej 500 kg i dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony (w tym tzw. samochodów z „kratką”). Będzie wówczas miała zastosowanie reguła ograniczenie prawa do odliczenia do 60 % kwoty podatku naliczonego - nie więcej jednak niż 6 000 zł.
Powyższe ograniczenie odliczenia VAT ma od 2011 roku zastosowanie również do samochodów osobowych i innych pojazdów samochodowych użytkowanych na podstawie umowy najmu, dzierżawy, leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze. Ustawodawca dopuszcza jednak wyjątek dla umów zawartych przed 1 stycznia 2011 r., na warunkach określonych w art. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o transporcie drogowym – w stosunku do których na dzień 31 grudnia 2010 r. przysługiwało im prawo do odliczenia - nie stosuje się ograniczenia w odliczeniu podatku w wysokości 60 % (nie więcej jednak niż 6.000 zł). W takiej sytuacji, podatnikowi przysługiwać będzie odliczenie podatku w pełnej wysokości od czynszu (rat) lub innych płatności wynikających z takiej umowy, jeżeli w tej umowie zawartej przed dniem 1 stycznia 2011 r. nie dokonano zmian po dniu 31 grudnia 2010 r. oraz umowa ta została zarejestrowana we właściwym urzędzie skarbowym do dnia 31 stycznia 2011 r.
W przypadku nabycia paliw silnikowych, oleju napędowego oraz gazu - wykorzystywanych do napędu samochodów osobowych oraz niektórych pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony (w tym tzw. samochodów z „kratką”), nie stosuje się obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy VAT należnego (całkowity zakaz odliczania i zwrotu VAT).

 

5. Drobni przedsiębiorcy – zwolnienie podmiotowe z VAT

W roku 2010 limit zwolnienia podmiotowego z VAT wynosiło 100 000 zł. Natomiast limit obrotów uprawniających do tego zwolnienia podmiotowego na rok 2011 wynosić będzie 150 000 zł. Warto dodać, że w 2011 r. podatnicy, u których łączna wartość sprzedaży opodatkowanej w 2010 r. była wyższa niż 100 000 zł i nie przekroczyła 150 000 zł, mogą skorzystać ze zwolnienia podmiotowego, pod warunkiem pisemnego zawiadomienia o tym zamiarze naczelnika urzędu skarbowego w terminie do 15 stycznia 2011 r. W przypadku podatników, którzy rozpoczną wykonywanie czynności podlegających opodatkowaniu VAT w trakcie roku podatkowego, limit uprawniający do zwolnienia należy wyliczyć w proporcji do okresu prowadzonej działalności gospodarczej.


6. Limity na 2011: mały podatnik

Status małego podatnika przysługuje podmiotom gospodarczym, u których wartość sprzedaży (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 1.200.000 euro (art. 2 pkt 25 ustawy o VAT). Limit ten oblicza się według średniego kursu euro ogłaszanego przez NBP na pierwszy roboczy dzień października poprzedniego roku podatkowego, przy czym kwotę w tym przypadku zaokrągla się do 1.000 zł. Zgodnie z tabelą nr 192/A/2010 z dnia 1 października 2010 r. kurs euro wynosił 3,9465 zł, czyli równowartość 1.200.000 euro wynosi 4.736.000 zł.
Limit uprawniający do korzystania ze statusu małego podatnika w 2011 r. po zaokrągleniu do 1.000 zł wynosić będzie 4.736.000 zł. Należy przypomnieć, że do końca 2010 r. limit ten wynosił 5.067.000 zł.


7. E – faktury

Rozporządzenie ministra finansów z 17 grudnia 2010 r. w sprawie przesyłania faktur w formie elektronicznej, zasad ich przechowywania oraz trybu udostępniania organowi podatkowemu lub organowi kontroli skarbowej implementuje przepisy Dyrektywy Rady 2010/45/UE i reguluje wszystkie kwestie wysyłania elektronicznych faktur.
Nowe rozporządzenie zakłada, że faktury mogą być przesyłane (w tym udostępniane) w formie elektronicznej w dowolnym formacie elektronicznym, pod warunkiem uprzedniej, pisemnej lub elektronicznej, akceptacji tego sposobu przesyłania faktur przez odbiorcę tych dokumentów. Co istotne, akceptacja na wystawianie i przesyłanie faktur wyrażona na podstawie dotychczasowych przepisów w myśl nowego rozporządzenia zachowuje swoją ważność.
Podatnik straci prawo do przesyłania odbiorcy faktur w formie elektronicznej od dnia następującego po dniu, w którym podatnik otrzymał powiadomienie od odbiorcy o cofnięciu tej akceptacji. Rozwiązaniem sytuacji wydaje się uzgodnienie innego terminu utraty przez wystawcę prawa do przesyłania faktur w formie elektronicznej (nie dłuższy niż 30 dni).
Jednocześnie rozporządzenie przewiduje otwarty katalog metod zapewnienia autentyczności pochodzenia i integralność treści faktury. Przykładowo wymienione są dwie metody, znane podatnikom z dotychczasowych regulacji:

  • wykorzystanie bezpiecznego podpisu elektronicznego w rozumieniu ustawy o podpisie elektronicznym weryfikowanego za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu lub
  • wykorzystanie elektronicznej wymiany danych (EDI) zgodnie z umową w sprawie europejskiego modelu wymiany danych elektronicznych, jeżeli zawarta umowa dotycząca tej wymiany, przewiduje stosowanie procedur gwarantujących autentyczność pochodzenia faktury i integralność jej danych.

Faktury przesyłane drogą elektroniczną muszą być przechowywane w podziale na okresy rozliczeniowe w sposób zapewniający autentyczność pochodzenia, integralność treści i ich czytelność od czasu wystawienia do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, jak również ich łatwe odszukanie oraz bezzwłoczny dostęp na żądanie organu podatkowego lub organu kontroli skarbowej.


8. Zbiorcze faktury korygujące

Od dnia 1 stycznia 2011 r. zmianie uległy przepisy dotyczące zbiorczych faktur korygujących.
Podatnik udzielający rabatu w odniesieniu do wszystkich dostaw towarów lub usług dokonanych dla jednego odbiorcy w danym okresie, może wystawić jedną zbiorczą fakturę korygującą do tych dostaw. Faktura taka powinna zawierać co najmniej:

  • numer kolejny oraz datę jej wystawienia,
  • dane sprzedawcy i nabywcy (imiona i nazwiska lub nazwy bądź nazwy skrócone, adresy, NIP-y),
  • okres, do którego odnosi się udzielany rabat,
  • kwotę udzielonego rabatu,
  • kwotę zmniejszenia podatku należnego.

Jeżeli udzielany przez podatnika rabat dotyczy sprzedaży opodatkowanej różnymi stawkami VAT to kwotę rabatu oraz kwotę zmniejszenia podatku należnego należy podać w podziale na kwoty dotyczące właściwych stawek VAT.


9. Zmiany wynikające z aktów wykonawczych

Wprowadzono także zmiany w przepisach wykonawczych. Do najbardziej istotnych zmian - w porównaniu z poprzednimi przepisami - należy zaliczyć:

  • zmiany do rozporządzenia dotyczącego deklaracji podatkowych (wprowadzenie nowego wzoru deklaracji VAT-7; ze stawkami: podstawową, obniżoną – 8% i 5%);
  • nowe rozporządzenie wykonawcze do ustawy VAT (wśród istotnych regulacji, które są w nim zawarte wymienić należy: stawki obniżone dla usług gastronomicznych i cateringowych, fryzjerskich, szewskich i krawieckich; stawkę obniżoną dla usług konserwacji w budownictwie mieszkaniowym; ułatwienia dla importerów wysyłających zaimportowane towary do innych państw UE; przejściowe zastosowanie stawki 0% do dostawy gazet i książek skierowanych do dystrybucji jeszcze w 2010 r.);
  • zmiany do rozporządzenia w sprawie warunków technicznych kas rejestrujących. Doprecyzowano, że przez podstawową stawkę VAT należy rozumieć stawkę 22 proc. lub inną stawkę, która obowiązuje w ustawie. W latach 2011 – 2013 podstawowa stawka będzie wynosić 23 proc. Ma to znaczenie dla oznaczeń literowych od „A” do „G” przyporządkowujących stawki podatku do nazw towarów i usług zapisywanych w pamięci kas. Odstępstwa są dopuszczalne w starszych kasach oraz przez 5 miesięcy od daty zmiany stawek.

 

Sporządzili:
Katarzyna Goncerz
Aplikant radcowski

Wojciech Madeja
Kierownik Departamentu Szkoleń i Publikacji