Nowelizacja k.p.c. cz. I - Zmiana zasad koncentracji materiału dowodowego w procesie sądowym

Warszawa - 28 marca 2012

3 maja 2012 r. wchodzi w życie ważna nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego wprowadzająca szereg istotnych zmian do dotychczasowego modelu postępowania sądowego w sprawach cywilnych. Ustawa nowelizująca przepisy procedury cywilnej z jednej strony likwiduje postępowanie odrębne w sprawach gospodarczych oraz obowiązujący w nim system tzw. prekluzji dowodowej (ograniczenie możliwości powoływania nowych twierdzeń i dowodów w toku postępowania), z drugiej jednak strony bardzo mocno ogranicza możliwość powołania nowych dowodów w procesie cywilnym. System prekluzji dowodowej zostanie zastąpiony od 3 maja 2012 r. tzw. dyskrecjonalną władzą sędziego, co w praktyce będzie oznaczało, że wyłącznie od uznania sędziego będzie zależało dopuszczenie nowych dowodów w sprawie. W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że:

Szybkość i sprawność postępowania, determinujące efektywność udzielanej w postępowaniu cywilnym ochrony prawnej, uzależnione są w dużej mierze od tego, w jaki sposób i w jakim czasie strony i uczestnicy postępowania przedstawiają sądowi materiał procesowy (twierdzenia o okolicznościach faktycznych i wnioski dowodowe). W związku z czym wprowadzone zmiany koncentrują się na szybkości postępowania sądowego, przy czym obowiązek prawidłowego wspierania postępowania dowodowego został rozciągnięty na wszystkich uczestników procesu cywilnego.

Przepis art. 217 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym od 3 maja 2012 r.) utrzymuje zasadę, że strony mogą prezentować materiał procesowy do zamknięcia rozprawy (§ 1), ale jednocześnie przewiduje, że sąd pomijać będzie spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona nie zgłosiła ich we właściwym czasie bez swej winy lub uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy lub wystąpią inne wyjątkowe okoliczności (§ 2).
W ten sposób ustanowiony został tzw. system dyskrecjonalnej władzy sędziego jako zasadnicza metoda koncentracji materiału procesowego prezentowanego przez strony. Nowy system różni się od prekluzji tym, że wykluczenie spóźnionych dowodów i twierdzeń nie będzie następowało z mocy prawa, lecz na mocy decyzji sądu. Należy jednak pamiętać, że prekluzja dowodowa w przeciwieństwie do nowych zasad nie obowiązywała we wszystkich sprawach cywilnych.

Według nowych reguł – obowiązujących we wszystkich sprawach – od oceny sądu zależeć będzie, czy strona powołała twierdzenia lub dowód we właściwym czasie, czy też uczyniła to zbyt późno. Ocena ta będzie uwarunkowana tym, czy strona mogła i, z uwagi na naturalny bieg procesu, powinna była powołać twierdzenie lub dowód wcześniej, ze względu na jego łączność z materiałem poprzednio zaprezentowanym. Ustalenie, że doszło do opóźnienia w prezentacji twierdzenia lub dowodu obligować będzie sąd do jego pominięcia, z wyjątkiem trzech sytuacji, tj. gdy strona wykaże, że nie ponosi winy w opóźnieniu, gdy uwzględnienie spóźnionych twierdzeń lub dowodów nie spowoduje zwłoki w postępowaniu oraz gdy wystąpią inne wyjątkowe okoliczności. Reguły, które wynikają z art. 217 § 2 k.p.c. w nowym brzmieniu, mają obowiązywać także w stosunku do sytuacji, w której strona nie powołała pewnych twierdzeń w pozwie, odpowiedzi na pozew lub dalszym piśmie przygotowawczym.

Najistotniejszą zmianę wprowadza jednak nowe brzmienie art. 207 k.p.c. Od 3 maja 2012 r. przewodniczący będzie mógł zarządzić wniesienie odpowiedzi na pozew w każdej sprawie, a nie tak jak jest to obecnie tylko w sprawach zawiłych lub rozrachunkowych. Zarządzając wniesienie odpowiedzi na pozew, przewodniczący będzie wyznaczał pozwanemu termin na jej wniesienie nie krótszy niż 14 dni. Wniesienie odpowiedzi na pozew po upływie wyznaczonego terminu będzie skutkowało zwrotem pisma. Zgodnie z art. 207 § 6 k.p.c. sąd będzie pomijał spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w pozwie, odpowiedzi na pozew lub dalszym piśmie przygotowawczym bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy, albo że występują inne wyjątkowe okoliczności.

Wchodząca w życie 3 maja 2012 r. nowelizacja wzmacnia także zasadę ustności obowiązującą w postępowaniu cywilnym, ograniczając możliwość składania przez strony pism przygotowawczych. Pisma przygotowawcze (inne niż odpowiedź na pozew) będą mogły być składane tylko wtedy, gdy zadecyduje o tym przewodniczący lub sąd (nowe brzmienie art. 207 § 3 k.p.c.), a pismo przygotowawcze złożone z naruszeniem tej reguły podlegać będzie zwrotowi (nowy art. 207 § 7 k.p.c.).
Powyższe zasady będą miały zastosowanie także do sprzeciwu od wyroku zaocznego, zarzutów od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, sprzeciwu od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym.



Opracował:
Wojciech Madeja