Problem z rozszerzeniem klauzuli wykonalności na małżonka dłużnika – upadłościowa furtka

Warszawa - 30 września 2010

Nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego, która weszła w życie 20 lutego 2005 r. dokonana Ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 19 lipca 2004 r.) wprowadziła istotne ograniczenie możliwości uzyskania przez wierzyciela rozszerzenia klauzuli wykonalności na małżonka dłużnika. Zgodnie z obowiązującym brzmieniem art. 787 kodeksu postępowania cywilnego:

Tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika.


Sąd, w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, bada czy wierzyciel udokumentował, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika. Wierzyciel może udowodnić fakt uzyskania takiej zgody stosownym dokumentem urzędowym lub prywatnym podpisanym przez małżonka dłużnika, z którego wynika udzielenie zgody na dokonanie czynności prawnej. Obowiązek udokumentowania zgody na dokonanie czynności prawnej dotyczy oczywiście zobowiązań powstałych po dniu 20 lutego 2005 r., tj. po dacie wejścia w życie ww. przepisów.


Wielu przedsiębiorców w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej nie wie o ww. wymaganiu lub o nim zapomina. Dla przedsiębiorcy - wierzyciela problem pojawia się nagle na etapie egzekucji prowadzonej przeciwko dawnemu kontrahentowi, a obecnie dłużnikowi. W wielu przypadkach może okazać się, że dawny kontrahent jako przedsiębiorca nie posiada żadnego majątku, a wszystkie wartościowe przedmioty mogące stanowić potencjalne źródło zaspokojenia wierzytelności objęte są małżeńską współwłasnością majątkową. Jeśli wierzyciel nie posiada stosownych dokumentów celem wykazania, że małżonek dłużnika wyraził zgodę na dokonanie czynności, np. na zawarcie umowy, to sąd oddali wniosek wierzyciela o nadanie klauzuli wykonalności także przeciwko małżonkowi dłużnika.


W takiej sytuacji sposobem na objęcie masy majątkowej wchodzącej w skład małżeńskiej wspólności majątkowej może być złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika. Przy założeniu, że istnieją inne przesłanki do złożenia przez wierzyciela wniosku o ogłoszenie upadłości (np. niewypłacalność dłużnika, istnienie co najmniej dwóch wierzycieli itd.), ogłoszenie upadłości powoduje, że:

  1. z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa;
  2. jeżeli małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny;
  3. małżonek upadłego może dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z tytułu udziału w majątku wspólnym, zgłaszając tę wierzytelność sędziemu-komisarzowi.

Warto także wskazać, że zgodnie z przepisami istnieje domniemanie, że majątek wspólny powstały w okresie prowadzenia przedsiębiorstwa przez upadłego został nabyty ze środków pochodzących z dochodów tego przedsiębiorstwa. W opisanej powyżej sytuacji złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika może być dla wielu wierzycieli jedynym sposobem na „rozszerzenie” egzekucji na przedmioty majątkowe objęte małżeńską wspólnością majątkową.



Wojciech Madeja
Kierownik Departamentu Szkoleń i Publikacji