Reklama aptek w internecie

Katowice - 3 kwietnia 2012

W ostatnim tygodniu marca b.r. w internetowym wydaniu Dziennika Gazeta Prawna pojawiły się dwa artykuły dotyczące zakazu reklamy aptek, obowiązującego od 1 stycznia 2012 r. W artykule „Apteki uciekają z sieci” (publikacja z 26.03.2012 r.) Sylwia Czubkowska informuje, że od początku roku, z powodu zmiany prawa, zniknęło 30 e-sklepów sprzedających farmaceutyki. Ta sama autorka, w publikacji z dnia 28.03.2012 r. pod tytułem „Aptekarze donoszą na aptekarzy. Małe placówki walczą z dużymi sieciami” opisuje interwencję prezesa Naczelnej Izby Aptekarskiej skierowaną na ręce Ministra Zdrowia, której celem jest powstrzymanie eskalacji niedozwolonych praktyk, w tym m.in. reklamy ogólnopolskiej sieci aptek Dbam o Zdrowie.
Ze względu na szerokie zainteresowanie mediów, a co za tym idzie również farmaceutów, kwestią prowadzenia e-aptek, konieczne jest przybliżenie regulacji prawnych dotyczących wpływu uchwalonej w maju 2011 r. ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych w kontekście prowadzenia reklamy aptek w internecie.


Przede wszystkim wskazać należy, że ustawa refundacyjna nowelizująca art. 94a ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne wprowadziła całkowity zakaz reklamy aptek i punktów aptecznych oraz ich działalności, przy czym za reklamę nie jest uznawane informowanie klientów o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego. Zakaz ten dotyczy również aptek internetowych, a więc prowadzących sprzedaż wysyłkową produktów leczniczych.

Punktem wyjścia w celu ustalenia czy i na jakich zasadach apteka może zaistnieć w internecie jest ustalenie zakresu pojęciowego określenia „reklama apteki (punktu aptecznego)”. Ze względu na brak definicji ustawowej, konieczne jest odwołanie się do definicji tego rodzaju reklamy ustalonej w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazówki dotyczące działań kwalifikujących się jako reklama apteki można odnaleźć m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2008 r., VII SA/Wa 1985/07. Stwierdzono w nim, że:

Reklamą działalności apteki jest działanie polegające na zachęcaniu potencjalnych klientów do dokonywania zakupu usług farmaceutycznych w konkretnej aptece lub punkcie aptecznym. Każde działanie skierowane do publicznej wiadomości, niezależnie od sposobu i metody jego przeprowadzenia oraz środków użytych do jego realizacji, jeżeli jego celem jest zwiększenie sprzedaży produktów leczniczych i wyrobów medycznych oferowanych w danej aptece. 

Z przytoczonego fragmentu orzeczenia WSA wynika, że zakaz określony w art. 94a u.p.f. powinien być interpretowany szeroko – jako każde działanie ukierunkowane na zachęcanie klientów do nabywania produktów oferowanych w danej aptece.

Tak szeroko rozumiany zakaz reklamy mógł spowodować wątpliwości dotyczące zakresu regulacji określającej zasady prowadzenia wysyłkowej sprzedaży produktów leczniczych. W kontekście całkowitego zakazu reklamy aptek pojawiło się bowiem pytanie o możliwość umieszczania formularza zamówienia na stronie apteki internetowej, na podstawie którego apteka internetowa może zrealizować zamówienie.
Odnosząc się do powyższych wątpliwości należy jednak zauważyć, że zarówno przepisy ustawy o refundacji leków, jak i przepisy zmieniającej ją ustawy z dnia 13 stycznia 2012 r. o zamianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 95) nie wprowadzają zmian w zakresie możliwości i zasad prowadzenia wysyłkowej sprzedaży leków. W związku z powyższym należy przychylić się do stanowiska, że umieszczanie formularza zamówienia (z wszystkimi wymaganymi danymi dotyczącymi samej placówki oraz produktu stanowiącego przedmiot zamówienia) na stronie internetowej apteki prowadzącej wysyłkową sprzedaż leków jest nadal możliwe, a nawet konieczne z uwagi na wytyczne określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 14 marca 2008 r. w sprawie wysyłkowej sprzedaży produktów leczniczych wydawanych bez przepisu lekarza (Dz. U. Nr 60, poz. 374). Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wysyłkowej sprzedaży produktów leczniczych określa bowiem szereg warunków, które musi spełnić apteka, aby zrealizować zamówienie – między innymi musi podać numer telefonu zabroniony w nowelizacji ustawy Prawo Farmaceutyczne oraz takie informacje dotyczące zamówienia jak m.in. nazwa, dawka, wielkość opakowania, postać, ilość, cena zamawianego produktu leczniczego. Umieszczanie, w ramach formularza, informacji nakazanych przez prawo nie może być jednocześnie zakazane, dlatego należy uznać je za wyłączone z zakresu zakazu reklamy aptek.

Powyższe argumenty wyraźnie wskazują, że samo prowadzenie wysyłkowej sprzedaży produktów leczniczych jest na gruncie aktualnie obowiązującego prawa dozwolone. O tym, że prowadzenie aptek internetowych nie jest zabronione przez prawo świadczy także fakt, że Wojewódzkie Inspektoraty Farmaceutyczne w dalszych ciągu prowadzą na swoich stronach rejestry takich aptek.
W tym kontekście pojawia się pytanie jak przedstawiać na takiej stronie aptekę oraz produkty lecznicze, żeby nie zostać posądzonym o zakazaną reklamę. Z pomocą może przyjść ustawa – Prawo farmaceutyczne, która zawiera pewne wyłączenia. Zgodnie z tym aktem spod definicji reklamy produktów leczniczych wyłączone są katalogi handlowe i listy cenowe, zawierające wyłącznie nazwę własną, nazwę powszechnie stosowaną, dawkę, postać i cenę produktu leczniczego, a w przypadku produktu leczniczego objętego refundacją cenę urzędową detaliczną. Konieczne jest jednak spełnienie warunku, że nie zawierają one treści odnoszących się do właściwości produktów leczniczych, w tym do wskazań terapeutycznych. Proste cenniki są więc dozwolone pod rządami ustawy - Prawo farmaceutyczne jako wyłączenie spod zakazu reklamy leków. Nie powinny one jednak zawierać ostrzeżeń, które zwykle znajdujemy pod reklamami leków. W ten sposób apteka sama sugerowałaby, że jest to materiał reklamowy. Umieszczenie zatem na stronie internetowej apteki katalogów handlowych i list cenowych nie będzie uznane za reklamę apteki bądź jej działalności, pod warunkiem jednak, że będą miały one charakter ściśle neutralny, informujący i nie będą zawierały jakichkolwiek elementów graficznych czy haseł reklamowych. Ponadto strona internetowa apteki nie będzie uznana za reklamę, jeżeli będzie miała wymiar stricte informacyjny, a więc nie będzie zawierać treści zachęcających do skorzystania z usług konkretnej apteki. Dozwolone jest natomiast umieszczenie informacji o lokalizacji i godzinach otwarcia placówki oraz jej logotypu. Oznacza to, że strona www nie będzie mogła prezentować żadnych zachęt do stosowania leku i skorzystania z usług danej apteki.

Powyższe ograniczenia wyraźnie wskazują, że aktualnie obowiązujące przepisy nie zabraniają prowadzenia aptek internetowych, jak i posiadania stron www przez apteki prowadzące sprzedaż tradycyjną. Ważne jest natomiast, aby treści znajdujące się na tych stronach były zgodne z przepisami, a więc nie zawierały informacji, których celem jest zwiększenie sprzedaży produktów leczniczych i wyrobów medycznych oferowanych w danej aptece.



Opracował:
dr n. pr. Piotr Jankowski