Zapis windykacyjny – nowa instytucja prawa spadkowego

Warszawa - 29 lipca 2011

Dnia 23 października 2011 r. wchodzą w życie przepisy wprowadzające do kodeksu cywilnego nową instytucję prawa spadkowego tj. zapis windykacyjny. W założeniu ustawodawcy chodziło o stworzenie spadkodawcy możliwości dokonania zapisu testamentowego ze skutkami rzeczowymi (czyli przenoszącego własność konkretnych rzeczy lub praw z chwilą śmierci spadkodawcy). 

Zapis windykacyjny nie wywołuje takich problemów co umowa darowizny na wypadek śmierci, przy pomocy której spadkodawca również może za życia rozdysponować swoim majątkiem. W przypadku umów darowizny na wypadek śmierci problemy pojawiają się w związku z zasadniczą niemożnością jej odwołania, brakiem odpowiedzialności obdarowanych za długi spadkowe (z wyjątkiem zachowków) oraz określeniem charakteru prawnego uprawnienia przysługującego obdarowanemu w okresie od zawarcia umowy darowizny do chwili śmierci darczyńcy.
Wprowadzane przepisy nie likwidują tradycyjnego zapisu testamentowego, który ma szerszy zakres przedmiotowy niż zapis windykacyjny. Spadkodawca będzie miał do wyboru obydwie formy zapisu tj. zapis zwykły i windykacyjny. W testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego spadkodawca będzie mógł postanowić, że oznaczona osoba nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku (zapis windykacyjny).

Przedmiotem zapisu windykacyjnego będą:

  1. rzeczy oznaczone co do tożsamości,
  2. zbywalne prawo majątkowe,
  3. przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne,
  4. ustanowienie na rzecz zapisobiorcy użytkowania lub służebności.

Dla skuteczności zapisu windykacyjnego niezbędnym jest by przedmiot zapisu w chwili otwarcia spadku (tj. w chwili śmierci spadkodawcy) należał do spadkodawcy lub by spadkodawca nie był zobowiązany do zbycia przedmiotu zapisu np. na podstawie zawartej przed śmiercią umowy przedwstępnej. Zastrzeżenie warunku lub terminu uczynione przy ustanawianiu zapisu windykacyjnego uważa się za nieistniejące. Jeżeli jednak z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez takiego zastrzeżenia zapis nie zostałby uczyniony, zapis windykacyjny będzie nieważny. Zapis windykacyjny nieważny ze względu na zastrzeżenie warunku lub terminu wywoła skutki zapisu zwykłego uczynionego pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu, chyba że co innego będzie wynikać z treści testamentu lub z okoliczności.


Opracował:
Wojciech Madeja