Ze spadkiem do notariusza

Katowice - 2 października 2008

Dnia 2 października 2008 r. zaczęły obowiązywać znowelizowane przepisy Prawa o Notariacie (Dz.U. z 2007 r. nr 181 poz. 1287). Dotyczą one spraw bardzo istotnych dla każdego z nas, a mianowicie stwierdzenia praw do spadku po osobach zmarłych.
Dotychczas przeprowadzić postępowanie spadkowe i wydać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku mógł jedynie sąd. Obecnie alternatywą dla postępowania spadkowego będzie notarialny protokół dziedziczenia, zaś alternatywą dla postanowienia o nabyciu spadku – sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia. Będzie on uprawniał, na równi z prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, do wejścia w posiadanie i rozporządzania wszelkimi przedmiotami należącymi do spadku.
Przepisy noweli wprowadzające niniejszą instytucje dotyczą wyłącznie spraw niespornych oraz przypadków dziedziczenia z ustawy i z mocy testamentów zwykłych, pozostawiając możliwość wyboru pomiędzy drogą postępowania sądowego a poświadczeniem dziedziczenia przed notariuszem uczestnikom postępowania. Jeśli jednak uczestnicy nie będą zgodni co do okoliczności stwierdzenia nabycia spadku, niemożliwe będzie wydanie aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza i jedyną drogą stwierdzenia nabycia spadku pozostanie uzyskanie takiego aktu na drodze postępowania sądowego. Nowela prawa o notariacie przyznała również notariuszom prawo do wykonywania czynności związanych z otwarciem i ogłoszeniem testamentu oraz sporządzaniem zaświadczeń o powołaniu wykonawcy testamentu.

Zmiany, jakie zostały wprowadzone w Kodeksie Cywilnym, w związku z nowelizacją Prawa o notariacie, dotyczą zrównania notarialnego poświadczenia dziedziczenia z postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku. W związku mamy dwie możliwości:

  • sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku,
  • notariusz na zasadach określonych w ustawie prawo o notariacie sporządza akt poświadczenia dziedziczenia.

Domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą. Przeciwko domniemaniu wynikającemu ze stwierdzenia nabycia spadku nie można powoływać się na domniemanie wynikające z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia.


PROCEDURA SPORZĄDZANIA POZASĄDOWEGO POŚWIADCZENIA PRAW DO SPADKU:

Przed sporządzeniem aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz sporządza protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób, mogących być spadkobiercami ustawowymi bądź też testamentowymi. Jednocześnie notariusz poucza osoby biorące udział w spisywaniu protokołu o obowiązku ujawnienia wszelkich okoliczności objętych treścią protokołu oraz o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych oskarżeń. Dodatkowym elementem protokołu sporządzonego przez notariusza jest oświadczenie o przyjęciu spadku (wprost bądź z dobrodziejstwem inwentarza) bądź też o odrzuceniu spadku. Oświadczenia takie składane są, jeśli od otwarcia spadku nie upłynęło 6 miesięcy oraz jeśli spadkobiercy nie złożyli wcześniej takich oświadczeń - w innym przypadku w akcie należy zamieścić wzmiankę o dacie, miejscu i treści złożonych przez poszczególnych spadkobierców oświadczeń. Jeżeli notariusz nie ma wątpliwości co do osób spadkobierców oraz udziałów spadkowych, sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Wypis zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia może być wydany jedynie osobie, która wykaże istnienie interesu prawnego.

Notariusz odmawia sporządzenia aktu, jeżeli:

  • w stosunku do spadku został już uprzednio sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia lub wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku,
  • w toku sporządzania protokołu dziedziczenia ujawnią się okoliczności wskazujące, że przy jego sporządzeniu nie były obecne wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi albo istnieją lub istniały testamenty, które nie zostały otwarte i ogłoszone,
  • wskutek braku małżonka spadkodawcy i krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy spadek przypada, jako spadkobiercy ustawowemu, gminie albo Skarbowi Państwa,
  • spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał w Rzeczypospolitej Polskiej albo w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą.

Jednocześnie nowela przewiduje obowiązek wpisywania notarialnych poświadczeń dziedziczenia do systemu teleinformatycznego z wykorzystaniem podpisu elektronicznego. Dopiero zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku.
Ustawa uprawnia sąd spadku do uchylenia notarialnego poświadczenia dziedziczenia w przypadku, gdy:

  • w odniesieniu do tego samego spadku zostało wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku,
  • zarejestrowano dwa lub więcej aktów poświadczenia dziedziczenia w odniesieniu do tego samego spadku.

Sąd po przeprowadzeniu rozprawy zmienia z urzędu postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo uchyla zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia i orzeka w tym przedmiocie.
Jednocześnie sąd zawiadamia o tym notariusza, który uchylony akt sporządził, oraz Krajową Radę Notarialną, przesyłając odpisy wydanego orzeczenia.

DOKUMENTY POTRZEBNE NOTARIUSZOWI DO POŚWIADCZENIA DZIEDZICZENIA:

  • odpis aktu zgonu spadkodawcy,
  • odpisy aktów stanu cywilnego osób powołanych do spadku z ustawy,
  • testament oraz inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie praw do spadku,
  • numer PESEL spadkodawcy,
  • dowody osobiste lub paszporty spadkobierców.

 

Specjalista d.s. prawnych
Katarzyna Goncerz