Fundacja rodzinna a testament: dwa narzędzia sukcesji

Planowanie sukcesji często zaczyna się od pytania o testament. W firmach rodzinnych i przy większym majątku do analizy coraz częściej dochodzi także fundacja rodzinna. Nie są to jednak rozwiązania zamienne: każde z nich wymaga oceny skutków spadkowych, rodzinnych, podatkowych i biznesowych.

Testament porządkuje dziedziczenie, ale nie zawsze zarządzanie majątkiem

Testament jest klasycznym instrumentem rozrządzenia majątkiem na wypadek śmierci. Może wskazywać spadkobierców, zawierać zapisy lub inne postanowienia przewidziane przez prawo spadkowe. Nie zawsze jednak odpowiada na pytanie, kto i w jaki sposób ma dalej zarządzać firmą, udziałami w spółkach, nieruchomościami lub majątkiem wymagającym aktywnego nadzoru.

Przed sporządzeniem testamentu warto zebrać informacje o składnikach majątku, zobowiązaniach, wcześniejszych darowiznach, ustroju majątkowym małżeńskim oraz potencjalnych roszczeniach o zachowek. Wątki prywatne i spadkowe można omówić w ramach [Prawa dla Ciebie](/prawo-dla-ciebie/) oraz spraw z zakresu [prawa spadkowego](/prawo-spadkowe/).

Fundacja rodzinna ma inny cel niż zwykły testament

Fundacja rodzinna służy gromadzeniu majątku, zarządzaniu nim w interesie beneficjentów oraz spełnianiu świadczeń na ich rzecz na zasadach określonych w dokumentach fundacji. Może być elementem planu sukcesji, zwłaszcza gdy majątek obejmuje firmę rodzinną, udziały, nieruchomości lub aktywa, które mają pozostać uporządkowane w dłuższej perspektywie.

Fundacja rodzinna może zostać ustanowiona za życia fundatora albo w testamencie, ale wybór wariantu wymaga osobnej analizy. Istotne są m.in. statut, krąg beneficjentów, zasady wypłat, sposób podejmowania decyzji, relacje rodzinne oraz skutki podatkowe. Więcej o tym obszarze: [Fundacje rodzinne i plan sukcesyjny](/fundacje-rodzinne/).

Kiedy warto zestawić testament i fundację rodzinną w jednej analizie

Zestawienie obu narzędzi jest szczególnie ważne, gdy w majątku znajdują się udziały w spółkach, przedsiębiorstwo rodzinne, nieruchomości komercyjne, znaki towarowe, pożyczki rodzinne albo majątek objęty wspólnością małżeńską. W takich sytuacjach sama lista spadkobierców może nie wystarczyć do uporządkowania zarządzania i rozliczeń po śmierci właściciela.

Nie należy zakładać, że fundacja rodzinna automatycznie zastępuje testament albo usuwa wszystkie ryzyka spadkowe. W praktyce ocenia się m.in. wpływ wcześniejszych darowizn, możliwe roszczenia o zachowek, postanowienia umów spółek, zobowiązania oraz podatkowe konsekwencje planowanych czynności. Pomocnym punktem wyjścia może być także poradnik: [Kiedy warto rozważyć fundację rodzinną](/wiedza/kiedy-warto-rozwazyc-fundacje-rodzinna/).

Jakie dokumenty przygotować przed konsultacją sukcesyjną

Przed rozmową z kancelarią warto przygotować aktualny opis majątku, dokumenty dotyczące spółek, księgi udziałów lub akcji, umowy wspólników, księgi wieczyste, informacje o kredytach i zabezpieczeniach, istniejące testamenty, umowy darowizn oraz podstawowe dane o strukturze rodziny. Ułatwia to ocenę, które narzędzia są w ogóle adekwatne do sytuacji.

W przypadku firm rodzinnych istotne są także cele właściciela: czy chodzi o przekazanie zarządzania, zabezpieczenie członków rodziny, ochronę ciągłości działalności, uporządkowanie wypłat dla beneficjentów czy przygotowanie majątku do sprzedaży w przyszłości. Taka analiza powinna łączyć perspektywę spadkową, korporacyjną i podatkową, w tym elementy [doradztwa podatkowego](/doradztwo-podatkowe/).

Wsparcie Lorica Iuris przy planowaniu sukcesji

Lorica Iuris analizuje dokumenty, strukturę majątku i cele rodzinne, a następnie pomaga porównać możliwe rozwiązania: testament, zmiany w umowach spółek, plan sukcesyjny, fundację rodzinną lub inne działania dopasowane do sytuacji. Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej oceny prawnej.

Klientów wspieramy w Katowicach, Warszawie oraz zdalnie. Jeśli planują Państwo uporządkowanie sukcesji w rodzinie lub firmie, zapraszamy do kontaktu przez stronę [Kontakt](/kontakt/) albo do zapoznania się z zasadami pierwszej konsultacji: [Zasady współpracy](/zasady-wspolpracy/).

Źródła

• Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej – ISAP
• Kodeks cywilny – ISAP